معرفی مؤسسه گفتمان قرآن و ولایت

1. تاریخچه مؤسسه

در تابستان ۱۳۸۴ «طرح تدبر در قرآن دانشگاهیان» با هدف ترویج فرهنگ ارتباط روشمند با قرآن کریم و همچنین تعمیق بصیرت قرآنی-ولایی با مرکزیت مسجد دانشگاه تهران آغاز به کار کرد و طی سال‌های ۸۴ تا ۸۹، دوره‌های تدبر در سطوح مختلف برای دانشجویان دانشگاه‌های مختلف برگزار شد. بعد از آن، در سال‌های ۹۰ تا ۹۲ این دوره ها با مرکزیت حوزه علوم اسلامی دانشگاهیان (مرکز فاطمی) و سپس از سال ۹۳ تا ۹۶ با مرکزیت مؤسسه قرآن و عترت رهپویان امام رضا(علیه السلام) ادامه پیدا کرد. گفتنی است چارچوب اولیه این طرح بر اساس مبنا و روش استاد گرانقدر حجت الاسلام و المسلمین الهی زاده در تدبر در قرآن بنا شده و استاد محترم و یکی از شاگردان ایشان (استاد محترم حجت الاسلام علی صبوحی) خود به عنوان استاد در سالهای اولیه این طرح حضور داشتند.

پس از تجربیات سالهای ۸۴-۹۶ و حضور در مراکز مختلف دانشگاهی، مؤسسه فرهنگی قرآن و عترت «گفتمان قرآن و ولایت» به عنوان پایگاه اصلی و دائمی طرح تدبر در قرآن نخبگانی (دانشجویان و طلاب) و فعالیت‌های مرتبط با گسترش گفتمان قرآن و ولایت با اخذ مجوز از مراکز قانونی و با حضور مسئولین اصلی طرح تدبر در قرآن دانشگاهیان تأسیس شد و از آن سال تا کنون فعالیتهای این مؤسسه با قوت ادامه پیدا کرده و رشد کمی و کیفی خوبی را پیدا کرده است (گزارش تفصیلی فعالیتهای مؤسسه در طول سالیان گذشته را در اینجا ببینید.).

۲٫ هدف، رسالت و فعالیتهای اصلی مؤسسه

رسالت و هدف مؤسسه گفتمان قرآن ولایت، ایجاد پایگاه قرآنی-نخبگانی جریان‌ساز با رویکرد تحول در گفتمان دینی نخبگان جوان (دانشگاهی و حوزوی) و نهادینه شدن گفتمان قرآنی ولایی در میان ایشان است. این هدف با تمرکز در فعالیت های پژوهشی و آموزشی ذیل دنبال می شود:

۱) پژوهش در خصوص چارچوب و اصول گفتمان قرآن ولایی و تبیین علمی آن.

۲) تحقیق درباره مبانی و روش تدبر در قرآن و تبیین علمی آن.

۳) تربیت مدرس، استاد و پژوهشگر قرآنی- تدبری در قالب مدرسه مطالعات قرآنی

۴) آشنا کردن طلاب و دانشجویان جوان با مبانی و روش تدبر در قرآن و چارچوب گفتمان قرآنی در قالب مدرسه مجازی تدبر در قرآن و مدرسه مجازی زبان وحی

۳٫ رویکردهای مؤسسه

۱) تحول در گفتمان دینی: متأسفانه اندیشه جامع قرآنی در گفتمان دینی جامعه ما جایگاه محوری ندارد و جای آن را اخبار، نقل ها و روایات، ذوقها و سلیقه ها و گاه حتی خواب و شعر گرفته است! و همین، موجبات نقص و اشکال و گاه حتی انحراف در ساحات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اسلامی مان را فراهم کرده است. بر همین اساس، مؤسسه گفتمان قرآن و ولایت از سالها پیش و با هدف تحول در گفتمان دینی جامعه، فعالیتهای گسترده پژوهشی و آموزشی در زمینه فهم قرآن و تدبر در آن را در دستور کار خود قرار داده است تا به تدریج گفتمان دینی جامعه، گفتمانی قرآن محور (قرآن پایه) شده، نقصها، اشکالات و انحرافات از گفتمان دینی ما زدوده شود و موجبات اعتلای هر چه بیشتر جامعه اسلامی مان در ساحات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی فراهم شود. بر این اساس ما به آموزش قرآن کریم به عنوان یک فعالیت مبنایی و گفتمانی نگاه می کنیم. یعنی هدف ما، تغییر گفتمان و اصلاح چارچوبهای فکری مخاطبان است. ما صرفاً به دنبال افزودن اطلاعات قرآنی و بیان یک سری نکات معرفتی نیستیم و در واقع دغدغه‌های ما فراتر از برگزاری چند دوره تدبر در قرآن است. از این رو گرچه محور فعالیت‌های ما تدبر در قرآن است، اما در وهله اول به دنبال ایجاد یک نگاه صحیح دینی و اصلاح سبک دینداری و دین‌ورزی هستیم، و انتخاب فعالیت قرآنی جهت محوریت و اهمیت آن جهت نیل به این هدف دینی است.

۲) قرآن محوری در فهم دین: حل مسائل فرهنگی و دینی نیازمند یک حرکت اصلاحی ریشه ای و اصیل و ناب است و معتقدیم این حرکت اصیل، جز با محوریت قرآن کریم و به عرصه آمدن قرآن ممکن نیست. لذا تمرکز مؤسسه بر «فعالیت قرآنی» از باب انتخاب یک گزینه از میان فعالیتهای دینی ممکن نیست. در حقیقت حل مسائل و دغدغه های فراگیر دینی جز از این طریق بطور کامل محقق نمی شود. از رو می بایست قرآن محوری در شناخت دین را احیاء کرد. روایت محوری، فلسفه محوری، عرفان محوری و… نقص دارد و به انحراف خواهد انجامید. باید مفاهیم تدبری قرآن، محور باشد و هر چیز دیگر را به شرط قبول و یا لااقل عدم مخالفت با آن مفاهیم به عنوان دین پذیرفت.

۳) تأکید بر دینداری آگاهانه: بر دو سبک می توان دیندار بود: دینداری احساسی، سرسری و عوامانه و یا دینداری آگاهانه و معرفت محور. معتقدیم دینداری آگاهانه را باید در جامعه ترویج کرد و بر این اساس بر ارتقای بینش دینی مخاطب تمرکز می کنیم، نه صرفاً برانگیختن احساسات وی و یا اکتفاء کردن به برخی معارف اخلاقی و رفتاری. اگر بینشها و چارچوبهای فکری ما بر مبنای نظام فکری قرآنی شکل بگیرد، اعمال، رفتار، انگیزه‌ها و احساسات ما نیز به تدریج قرآنی می شود. بر این اساس، فعالیت محوری مؤسسه، یک فعالیت فکری-بینشی است. البته بر مبنای نگاه قرآن محورانه به دین، لازمه گسترش دینداری آگاهانه در جامعه، قابلیت ارتباط مستقیم آحاد جامعه با منبع اصلی دین یعنی قرآن و فهم چارچوب زندگی دینی از آن است، از این رو محور فعالیتهای ما آموزش تدبر در قرآن است.

۴) روشمندی در فهم قرآن: معتقدیم فهم قرآن دارای ضابطه و معیار است؛ نه ذوقی و سلیقه ای، نه وابسته به اشخاص و افراد. متأسفانه برخی از فعالیتهای قرآنی حتی با اسم تدبر، متکی به ذوق و سلیقه شخص است و ضابطه، روش، دلیل و معیار روشنی ندارد. از این مدل فعالیتهای دینی و قرآنی، ضربه‌ها خورده‌ایم، لذا یکی از نقاط مهم مورد تأکید مؤسسه، آموزش روش تدبر در قرآن است. در این راستا، طراحی دوره ها به صورت آموزشی و تعاملی و تهیه منابع لازم جهت آموزش روش تدبر، یکی از دغدغه‌های همیشگی مؤسسه بوده است.